صفحات

سخت است فهماندن چیزی به کسی که در قبال نفهمیدنش پول می گیرد. (احمد شاملو)

۱۳۸۹ بهمن ۲۸, پنجشنبه

عصیانی که بنیان برنیانداخت

خروش خود جوش توده های ملیونی در شرقمیانه و شاخ افریقا سر به عصیانی گذاشت که بالاخره دو دیکتاتور را بر انداخت. زین العابدین از تونس به سعودی گریخت، اما حسنی مبارک تا هنوز در قاهره نشسته و جنرالان دست پروردۀ او قادر شدند بر این عصیان لگام بزنند تا راه برای انتخابات لیبرالی باز گردد. قذافی، دیوانۀ مستی که از چهل سال به اینسو بر لیبیا حکومت می کند، عزم کرده تا اقتدار خود را همچنان حفظ کند و در برابر موجی از بر اندازی او آتش و گلوله به پاسخ برخاسته و تا حال جان بیش از 250 لیبیایی را گرفته است.

کاخ سفید نشینان، این جوشش را با ستایش شهامت مصری ها در میدان تحریر قاهره به ستایش گرفتند، از تنطاوی و عمرسلیمان، این پاسداران شمشیر بدست منافع بورژوازی مصر و پاسبانان منافع بورژوازی بزرگ جهانی، قهرمانان «دموکراسی» و«آزادی» ترسیم کرده و مصریان را در زیر لوای شورای نظامی، برای رسیدن به آیندۀ «درخشان» نوید می دهند. این عصیان که شعله هایش بعد از سوختن جوان بیکاری در تونس، به مصر، اردن، الجزایر، یمن، ایران، بحرین و لیبی رسید، با اینکه رهبران ایالات متحده ابتدا مقداری دستپاچه شدند، اما به زودی از طریق وابستگان شان قادر به کنترول و هدایت آنها گردیدند، چون اضطراب داشتند تا مبادا زحمتکشان این دیار برای جابجایی نظام در کنار سرنگونی مستبدان ، قدمی پیش بگذارند، زیرا در تونس، اعضا و رهبری حزب انقلابی آن کشور با شعار تغییر رادیکالیستی و بر فرق آن تصویر ظفرنمون «چه گوارا» اسطورۀ مقاومت، این عصیان را پرجوش تر کردند و در بحرین نیز این تصویر به اهتزاز درآمد.

ترکیب طبقاتی این خیزش ها که بیش از 90 درصد آن را اقشار میانه و فقیر خرده بورژوازی شهری تشکیل می دهند، قادر نبود تا زیربناهای تولیدی این کشور ها را هدف قرار دهد. به این خاطر ترس از این حرکت نزد گردانندگان رژیم های ارتجاعی چندان جدی نبود و چون به پا خاستگان، تولیدکنندگان نان جامعه نبودند، لذا رژیم های مستبد را از بنیاد نلرزاند. شاه اردن رئیس سازمان استخباراتی اش «بخیت» را مامور ساختن دولت کرد؛ در مصر نیز همین کار صورت گرفت. حسنی مبارک کنار رفت، عبدالله صالح در یمن اعلان کرد که بعد از 2013 به ریاست جمهوری یمن کاندید نخواهد شد. در الجزایر بوتفلیقه نیز چنین وعده داد. این تغییر افراد بود، نه تغییر طبقات و رژیم حاکم سرمایه داران که منطقاً بر مهار فقر و تیره روزی توده ها، کوچک اثری نخواهد گذاشت و تا رسیدن به پیروزی واقعی باید جوانان دیگری هم در میان شعله های آتش، بی شعله و آه بسوزند.

در صورتی احزاب و تشکلات توده ای که به منافع نود درصد زحمتکشان و مولدان این کشور ها می اندیشیدند، رهبری عصیان را به عهده می گرفتند، منطقاً با پایان عمر این نظام ها، به استبداد و استثمار مهر پایان می گذاشتند و آنها را از بنیان بر می انداختند، نه این که خون های ریخته اینگونه به پای اقتدار ارتش ها ریخته می شد که همین فردا حسنی مبارک ها و زین العابدین های دیگری را بر اریکه سوار خواهند کرد. آیا با تمام هیاهوی «انقلاب» در این کشورها، با ابزار رأی و انتخاب فراطبقاتی می شود زالوهای سرمایه را از پا در انداخت و بر درد و زخم توده های فقیر مرهم گذاشت؟

به جای حسنی مبارک چه کسی رئیس جمهور مصر خواهد شد؟ البرادعی، عمروموسی، عمرسلیمان، تنطاوی، شفیق…؟ اینان چه تفاوتی با حسنی مبارک دارند؟ این جانشینی ها به حال مردم مصر، یمن، اردن، الجزایر، لیبی و بحرین نه تنها سودی ندارد بلکه با تجارب از این خیزش، تنگ های رژیم سرمایه در این کشورها محکمتر و تنگتر بسته خواهد شد. زیرا با این که چند فرد برکنار شده، اما تمام علل و عوامل بدبختی و تیره روزی توده ها همچنان به جای خود باقی مانده و به این خاطر به بهروزی اکثریت زحمتکشان نمی انجامد. بگذریم از این که توده ها، سازمان ها و گروه های انقلابی این کشور ها با تجربه از این خیزش ها می توانند، برای حرکت های عمیق تر آینده درس گیری کنند و این عصیان را با تمام شکست و ریخت آن گامی به جلو ارزیابی نمایند.

انقلاب به معنی سرنگونی یک طبقه و جانشینی طبقۀ دیگر است. طبقه شامل گروهی از افراد یک جامعه است که از نظر حاکمیت بر ابزار ، سهمی که از تولید می برند و اینکه در سازمان اجتماعی کار چه نقشی دارند، تعریف می گردد و به این صورت طبقه در وجود فرد نه بلکه فرد در وجود طبقه تعریف می شود. پس برای این که در مصر، اردن، الجزایر، یمن، ایران، لیبی، بحرین و سایر کشورها، انقلاب به پیروزی برسد، باید سیستم های حاکم با تمام پیچ و مهره های آن نابود گردند و در عوض، پیچ و مهره های جدیدی که از نظر ماهوی کاملاً با سرنگون شدگان تفاوت داشته باشند به جای آن ها نصب گردند، نه اینکه بر نابودی یک پیچ و آن هم هرچه بزرگ باشد، نام انقلاب گذاشته شود.

جانشینان جدید که از نظر فکر و رأی با اخلاف شان منطقاً تفاوتی نخواهند داشت، همچنان پول ها و ثروت های مردم را برای خرید تسلیحات، به کار اندازی زرادخانه های تسلیحات غرب، ذخیره در بانکها و اعمار قصرها و ایوان ها به مصرف خواهند رساند، نه اینکه در راه بهروزی توده ها مصرف کنند، زیرا اصل خدمت به خلق در ضمیر هیچ یک از آنان نقش نبسته است.

تبلیغات دامنه دار آزادی، دموکراسی، آزادی بیان، حقوق بشر، قانونمداری و حق رأی و انتخاب در این کشور ها، مدتها مردم را سرگرم نگه خواهند داشت، چون هیچ کدام اینان واقعی نیستند. این را افغانها از هر کسی بهتر و بیشتر تجربه کرده اند. در دهسال گذشته که در وطن ما دو بار لویه جرگه و چهار بار انتخابات به راه افتاد، بیش از 500 رسانۀ تصویری، شنیداری و نوشتاری به فعالیت آغاز کردند و3000 نهاد جامعه مدنی رسمی و حقوق بشری گریبان دری نمودند، اما در زندگی مادی مردم چه تغییری به وجود آمد؟ در فقر، بیکاری، فساد، عبور به زیر خط فقر، اعتیاد، کشتار غیرنظامیان، فرار نیروی کار، مرگ و میر، درد و مرض، تولید مواد مخدر، قاچاق آثار تاریخی، تجاوز به زنان و دختران، خشونت علیه زنان، قاچاق سنگ های قیمتی، حاکمیت خونریز و پر از فساد جنگسالاران و تکنوکرات ها و در دهها مورد دیگر چه کاهش و یا تغییری به وجود آمد؟ همین اکنون زحمتکشان افغانستان به ریش این پارلمان می خندند که در آن افرادی دست تا مرفق در خون مردم که خود را «نمایندۀ» ملت می خوانند، حضور دارند و نه تنها کوچکترین چشمی به آن ندارند که با هزار زبان آن را نفرین می کنند.

رژیم های حاکم بر مصر، اردن، یمن، عربستان سعودی، الجزایر، ایران، لیبی، بحرین و کشورهای دیگر، مخصوصاً کشورهای حاشیۀ خلیج فارس به عنوان کشورهای ثروتمند عرب، «پارتنر» های مهم و نزدیک ایالات متحده اند که از یکسو به عنوان مهمترین و سودآورترین وابستگان امریکایی و اروپایی عمل می کنند و از سوی دیگر روزانه ملیون ها بیرل نفت این کشورها به پای کمپنی های امریکایی به قیمت بسیار نازل ریزانده می شود و اگر بگوییم که نفس رژیم های حاکم بر این کشورها به بند بوت سربازان غربی گره خورده، اشتباه نکرده ایم. به این خاطر وقتی رهبران کاخ سفید برای ارتش ها و مردم پا به عصیان این کشورها فرمایش و هدایت می دهند و از آنان می خواهند که دوستانه و آرام اعتراض و تظاهر داشته باشند، و از هیچ یک از سردمداران این کشور اعتراضی شنیده نمی شود و در مقابل این پیام ها و هدایات با سرخمی سکوت می کنند، ناگفته پیداست که این «پارتنر» ها با قیم شان در چه مناسبت و حسن روابطی قرار دارند. دور شدن «دکتاتور» ها و جانشین شدن تکنوکرات های «فرشته خو»، بی آنکه خشتی به زمین بیافتد نه در منافع آن طرف و نه بر بدبختی های این طرف اثری می گذارد، پس معلوم است که این عصیان ها با این همه سرو صدا ها و با اینکه بخشی از توده های این کشور ها دست برجان شدند و قدمی به جلو ماندند، به کجا می انجامند و در بنیان این رژیم ها که عامل اصلی بدبختی توده ها اند، اثری به جا می گذارد؟










۱۳۸۹ بهمن ۲۷, چهارشنبه

«انتقالي عدالت» به پلی شي؟

انتقالي عدالت هم له هغو مفاهیمو څخه دی چې د نړیوالې ټولنې له راتلو سره سم یې په هیواد کې رواج پیدا کړ او کله ناکله د دولتي چارواکو لخوا د خلکو د تیرایستلو لپاره کارول کیږي. لکه څرنګه چې دوی د دموکراسۍ، د بشر حقوق، مدني ټولنه، د بیان او مطبوعاتو آزادي او داسې نور کاروي او هیڅکله په عمل کې وجود نه لري، انتقالي عدالت هم تل د هر مجلس نُقل وي، او د بن له کنفرانس څخه راپدیخوا چې نږدې لس کاله تیریږي، یوازې په لفظ کې پاتې شوې کلیمه ده.

که د نړۍ اوسني تاریخ ته ځغلنده کتنه وشي، ښایي افغانستان به یوازینی هیواد وي چې جنګي جنایتکاران، قاتلان، پر ښځو تیري کوونکي او د هیواد ویجاړونکي نه یوازې محاکمه شوي نه دي، بلکې د دولت لوړې چوکۍ د همدوی په لاس کې دي او دوی د نورو برخلیک ټاکي. په دې منځ کې یو شمیر جوړجاړي کوونکي او غوړه مالان د نورو هیوادونو د جنایتکارانو او جنګي مجرمینو د بخښنې مثالونه ورکوي څو د تیرو درې لسیزو د جنایتکارانو جنایتونه سپین کړي، خو دوی له یاده باسي چې له اروپا څخه نیولې تر آسیا او افریقا پورې په هیڅ یوه هیواد کې هیڅ یو جنایتکار او جنګي مجرم که په دار ځړول شوی نه دی او په زندان کې له منځه تللی نه دی، لږ تر لږه په واک کې نه دی پاتی شوی، خو د افغانستان مثال د نړۍ په هیڅ هیواد کې نه تر سترګو کیږي. 

تیرې درې لسیزې د افغانستان د اوسني تاریخ تر ټولو خونړۍ او له جرم، جنایت او ظلم سره تړلې دي. په تیرو درې لسیزو کې د افغانستان پر وګړو هغه ظلمونه وشول چې ساری یې په تاریخ کې لیدل شوی نه و. د تیرو درې لسیزو ظلمونو او جنایتونو د چنګیز او هلاکو او سکندر لاسونه تر شا وتړل. د تیرو درې لسیزو جنایتکاران او مجرمین په دې ښه پوهیږي، چې دوی یوه ورځ هرومرو د خلکو لخوا محاکمه کیدونکي دي، خو د دې لپاره چې د خلکو له محاکمې څخه وتښتي، له خلکو څخه د سند غوښتنه کوي. دوی په پارلمان کې د تیرو درې لسیزو د جنګي جنایتکارانو د بخښنې منشور لاسلیک کړ او په دې توګه یې په خپله پر خپل ځان عریضه وکړه.

که له یوې خوا جنګي جنایتکاران د خپلو ځانونو د بخښنې منشورونه لاسلیکوي، له بلې خوا یو شمیر نور چې پوهیږي د جنګي جنایتکارانو محاکمه او د انتقالي عدالت پلي کول د یو شمیر هیوادونو، سازمانونو او کړیو لپاره د وسلې په توګه کار وکولای شي څو تورن کسان تل په خپل موټي کې ولري، د جنګي جنایتکارانو د محاکمه کولو تر نامه لاندې د پروژو جوړولو دنده خپله کړې او د دې لپاره چې له بهرنیو هیوادونو څخه پیسې لاس ته راوړي او خپل جیبونه ډک کړي، د جنګي  مجرمینو او جنایتکارانو محاکمه غواړي! دوی په دې ښه پوهیږي چې نه څوک د دوی خبره اوري او نه د دوی خبرې چا ته اهمیت لري، خو دوی د پروپوزل او پروژو د پوره کولو لپاره بیا هم نارې سورې وهي. تر اوسه لسګونه انجوګانې، سازمانونه او بنسټونه جوړ شوي او په دې لاره کې میلیونونه ډالره فنډونه ورکړل شوي، خو هیڅ یو جنګي جنایتکار یا مجرم خپلې سزا ته رسیدلی نه دی، آن دا چې هیڅ یو یې له خپلې دندې څخه هم ګوښه شوی نه دی. دوی له هغو کسانو څخه د عدالت پلي کول او د جنګي جنایتکارانو د محاکمې غوښتنه کوي، چې هغوی په خپله دغه جنایتکاران واک ته ورسول او بیا یې هغوی ته پراخ واک او اختیار ورکړ څو د خلکو پر برخلیک لوبې وکړي. 

په داسې هیواد کې چې هر څه د بهرنیانو په کنترول کې وي او د هر کار لپاره د بهرنیانو اجازې ته اړتیا وي، د «انتقالي عدالت» پلي کول هم د هغوی لخوا تر سره کیږي او هر کله چې د دې کار د پلي کولو اړتیا ولیدل شي، که دوی وغواړي او ونه غواړي، «انتقالي عدالت» به په خپله پلی شي، لکه څرنګه چې په عراق کې د صدام په هکله تر سره شو او هغه ته د خپلو جرمونو او جنایتونو «سزا» ورکړل شوه.

د جنګي جنایتکارانو او مجرمینو په هکله انتقالي عدالت یوازې هغه وخت پلي کیدای شي چې یو هیواد له هر ډول خپلواکۍ څخه برخمن وي او د هیواد واکداران په خپل برخلیک برلاسي وي، نه دا چې د یوه کوچني کار د تر سره کولو لپاره د بهرنیو سفارتونو او د هغوی د سفیرانو اجازې ته ضرورت وي. تر هغو چې په هیواد کې اوسنی حالت دوام لري، تر هغه به د جنګي جنایتکارانو او مجرمینو محاکمه کول یوازې یو خیال او خوب وي، ځکه لا تر اوسه د «انتقالي عدالت» د پلي کولو او د صدام برخلیک ته د رسیدو لپاره اوږده لاره پاتې ده. بهرنیان د دې حق نه لري چې زموږ په هیواد کې د عدالت د پلي کولو او نه پلي کولو خبره وکړي، بلکې دا د افغانستان د خپلو وګړو حق دی چې جنګي جنایتکاران او مجرمین سزا ته ورسوي.   

۱۳۸۹ بهمن ۲۳, شنبه

باب مارلي، د نړۍ معترض فریاد

رګه، د جامائیکا هغه انقلابي او ولسي موسیقي ده چې نه یوازې په لاتینې امریکا، بلکې په افریقا، اروپا، استرالیا او د شمالي امریکا په خلکو، ولسونو، هنرمندانو او دولتوالو باندې بیلابیله اغیزه درلودلې ده. د دې موسیقۍ منځپانګه او مضمون، د نورو هیوادونو په موسیقۍ زیات اثرات پریښودي دي او د میلیونونو خلکو له احساساتو سره همغږي، په هر ټولنیز او سیاسي اعتراض کې د عدالت، ایمان، ورورولي، انسانیت، دموکراسي او د فداکارۍ فریاد یې پورته کړی دی.

باب مارلي، هغه سندرغاړی دی چې د رګه موسیقي یې په بشپړه مانا نړیوالو ته وروپیژندله او داسې آهنګونه او نغمې یې پر شونډو زمزمه کړی چې د هیلي، مبارزې او د پرتم پیغام ورکوي. مارلي، یو له هغو ترانه ویونکو څخه دی چې د موسیقۍ په اډانه کې د هیلې او مبارزې سمبول ګڼل کیږي. په رګه موسیقي کې د نورو سندرغاړو لکه پیترتاش تر څنګ دا باب مارلی دى چې  په موسیقۍ کې یې د آزادۍ او مبارزې د کلیمو بلوا او لالهاندي په څرګنده توګه وینو او ترانې یې په ټولیزه توګه اعتراضي پیغامونه له ځان سره لیږدودي. د باب مارلي په ترانو کې همدا د  مبارزې او آزادۍ  شعار دی چې هغه په اویایمې لسیزې کې د جامائیکا د معترضو ځوانانو په اتل بدلوي.  

باب مارلی چې په خپله په یوه بیوزله کورنۍ کې زیږیدلی و، په دې پوهیده چې بیوزلي له کومو کړاونو او ستونزو سره مخامخ دي؛ نو له همدې امله په بریا سره وتوانید چې په خپلې موسیقۍ کې د جامائیکا د بیوزله ولس ژوند، نړیوالو ته انځور کړي. د باب مارلي موسیقي  یوازې د نڅا او ګډا موسیقی نه وه، بلکې د هغو خلکو آواز او غږ و چې په کلونو کلونو یې چا آواز نه اوریده – ان دې خلکو باور درلود چې خدای هم د هغوې آواز نه اوري - خو دا مارلي وو چې بی له ډاره یې د هغو کنګل شوی آواز د خپلو ترانو په لمبو کې په سپرغیو بدل کړ او د دې آواز د خلاصون لارې یې په ګوته کړی.

څنګه چې یادونه وشوه، له هغه ځایه چې باب مارلي د خپلو خلکو او پرګنو تر منځ اوسید، نو د اکثرو ترانو منځپانګه یې ټولنیزو مسایلو جوړوله. د دې لپاره چې وکړای شي له ولسونو سره نیغ په نیغه اړیکه ولري، د وړیا کنسرتونو نوښت یې تر لاس لاندې نیولی و. 

په ۱۹۷۶ کال کې، مافیایي ډلو او جنایتکارانو د جامائیکا ټاپو په فقیر میشتو سیمو کې  د جنایت او تاوتریخوالي کچه ورځ تر بلې زیاتوله؛ باب مارلي د دې لپاره چې د خلکو تر منځ مسکا وغوړوي، وړیا کنسرت په لاره اچوي، خو له کنسرت څخه څو ورځې دمخه یوه وسله واله ډله د مارلي په کور برید کوي، چې په دې برید کې یوازې باب مارلي لږ څه ټپي کیږي. مګر هغه له خپل وړیا کنسرت (جامائیکا، مسکی شه) څخه نه تیریږي او د نندارچیانو په ښادۍ کې د ورورګلوي او انساني ارزښتونو پیغام په ترانو کې زمزمه کوي.

باب مارلي،  له بهرنیو سره د جامائیکا د ځايي خلکو د اوږدې جګړې شاهد و او کومه بیعدالتي چې د هغه په هیواد کې  تیریده، هغې ته یې جرئت ورکاوه چې په خپلو ترانو کې دا وضعیت انځور کړي. له هغه ځایه چې  دولت  د ولسونو لپاره هیڅ ګټور کار نشو کولای، نو باب مارلي اړ شو چې د اعتراض په توګه په خپلې ترانې کې د خپلې ولسوالۍ ولسوال ووژني. هغه همدا ډول د هغه قرباني سرتیرو انځور وړاندې کاوه چې د برده ګانو او لکه د وحشي غواګانو په توګه د دولتوالو په فرمان د هغه څه لپاره خلک وژني، چې په خپله ورباندې باور نلري او بالاخره هم د اتلانو په توګه خاورو ته سپارل کیږي.

باب مارلي همدا شان د خلکو په اتحاد سخت باور درلود. هغه په دې اند و چې واکمنان نه پریږدي چې ولسونه سره متحد شي، ځکه چې د هغوې اتحاد، آزادي رامنځته کوي او آزادي د برده دارانو د واکمنتیا میز په اور کې سوځي. د «افریقا متحده شه!» په ترانه کې خپل دا باور داسې انځوروي:«افریقا، د ولسونو د ګټې لپاره متحده شه، مونږ ټول یو شان انسانان یو.»

د میرمنو حقوق، پر میرمنو تیری، د میرمنو استثمار، د میرمنو له مینې سره بی وفايي، د میرمنو درد او رنځ، د باب مارلي د ترانو یوه برخه وه. هغه باور درلود چې میرمنې باید نوره ژړا پریږدي او د ژغورنې لارې پیدا کړي. هغه په میرمنو غږ کاوه چې ښادي وکړي، متحد شي او نور نو د خپل زوي پر جنازې ونه ژاړي، بلکې د سیستم پر ضد پاڅیږي او ټول شیان سم کړي. هغه په یوه کنسرت کې میرمنې مخاطب کړې او داسې یې وویل :«ای میرمنو، مه ژاړئ! له ژړا سره ستونزه نه حل کیږي.»

د باب مارلي له اعتراضه ډکې ترانې همدا اوس هم د نړۍ په بیلابیلو لاریونونو کې پر شونډو زمزمه کیږي. د مارلي «افسانه»  نومې البوم چې د نوموړي له مرګ څخه دری کاله وروسته خپور شو، ۱۲ میلیونه نسخې یې وپلورل شوې، چې دا په خپله د باب مارلي د محبوبیت ښکارندوي کوي.

باب مارلي، د سرطان د ناروغۍ له امله د ۱۹۸۱ کال د مې په یوولسمه ورځ په میامي کې سترګۍ له نړۍ پټې کړی. د هغه وروستنی آهنګ او ترانه د «آزادۍ» ترانه وه، او خپل زوی، زیګي، ته یې وروستنۍ خبره دا وه چې:«په پیسو سره نشی کولای ژوند وپيرې.»

پاڅیږئ ای جنګیالیو
پاڅیږئ ای ولیدلو جنګیالیو
پاڅیږئ او بیا مورچلې ونیسئ
ځکه، هغه جګړه ماران چې تښتیدلي
د بلې جګړې لپاره ژوندي دي.
څوک چې څه کري، هغه به ریبي
زه پوهیږم چې خبرې مفته دي
هر څومره چې جګړه تیزیږي
د بریا خوند هومره ډیریږي
پاڅیږئ ای لویدلو جنګیالیو
پاڅیږئ او بیا مورچلې ونیسئ
ځکه چې هغه جګړه ماران چې تښتیدلي
د بلې جګړې لپاره ژوندي دي.