صفحات

سخت است فهماندن چیزی به کسی که در قبال نفهمیدنش پول می گیرد. (احمد شاملو)

۱۳۹۰ خرداد ۸, یکشنبه

اسامه ووژل شو، خو امريکا به په افغانستان کې پاتې وي

په دې وروستیو کې یو وار بیا ویل کیږي چې امریکا به په راتلونکو څو میاشتو کې له افغانستان څخه د خپلو پوځونو د وتلو لړۍ پیل کړي او تر ۲۰۱۴ پورې به دغه لړۍ بشپړه شي. په دې کې هیڅ شک نشته چې امریکا به د عراق په څیر له افغانستان څخه هم خپل یو شمیر پوځیان وباسي، خو دا چې امریکا له دې ځایه خپل ټول پوځیان وباسي، یوه نه منونکې خبره ده. لکه څرنګه چې امریکا ډنډوره وهله چې له عراق څخه خپل ټول پوځیان وباسي او امنیتي چارې د هغه هیواد چارواکو ته سپاري، خو ومو لیدل چې په نوموړي هیواد کې د پنځوس زره په شاوخوا کې امریکایي سرتیري او مشاورین پاتې شول. افغانستان هم له دې امر څخه مستثنی نه دی او هیڅکله به له دې هیواده خپل ټول پوځیان، نظامي او ملکي مشاوران به ونه باسي، ځکه امریکا د دې کار لپاره وینې ورکړي او میلیاردونه ډالره یې لګولي دي.

د امریکا د متحدو ایالتونو تیر تاریخ ته یوه ځغلنده کتنه ښیي چې امریکا هیڅکله له هیڅ هیواد څخه خپل سرتیري بیرته ویستلي نه دي. دم مهال امریکا د نړۍ په ۷۰ هیوادونو کې د ۸۰۰ په شاوخوا کې نظامي او غیرنظامي اډې لري چې ۲،۸ میلیون کیلومتره مربع ځمکه نیسي، او د ۲،۳ میلیونو په شاوخوا کې پوځیان او ملکیان د امریکا د ګټو لپاره له هیواد څخه بهر په نورو هیوادونو کې کار کوي. امریکا له ۸۰ هیوادونو سره ستراتیژیک تړونونه لاسلیک کړي او هر مهال چې وغواړي کولای شي د هغو هیوادونو په کورنیو چارو کې لاسوهنه وکړي. افغانستان د دغه ستراتیژیک تړون د لاسلیک کولو په درشل کې دی. سره له دې چې امریکایي چارواکو په دې وروستیو کې ویلي چې په افغانستان کې به دایمي پوځي اډي ونلري، خو دا درواغ دي او حقیقت نه لري. د امریکا د متحدو ایالتونو د تیریو او یرغلونو تاریخ په ډاګه کوي چې امریکا هیڅکله بیرته له هغه هیواده وتلې نه ده چې یو وار یې ورباندې تیری کړی وي، مګر دا چې په زوره ورڅخه وویستل شي، لکه څرنګه چې د ویتنام اتل ولس د امریکا ب۵۲ ته خوله ماتوونکی ځواب ورکړ او درې سوه زره سرتیري یې په ټیټ سر له هغه هیواد څخه ووتل. له دې پرته هیڅوک داسې کومه بیلګه نه لري چې امریکایي سرتیري له کوم هیواد څخه وتلي وي.

پوښتنه دا ده چې امریکایيان د څه لپاره افغانستان ته راغلي وو چې دومره ژر ورڅخه بیرته وځي. د امریکا متحد ایالتونه په افغانستان کې د پوځي، سیاسي او اقتصادي ګټو تر څنګ ستراتیژیکې موخې لري چې پلي کول او سرته رسول یې لسګونه کلونه غواړي. ځینې ساده باوران ګومان کوي چې امریکا د ترهګرۍ په وړاندې د جګړې په خاطر افغانستان ته راغلې او څه موده وروسته به له دې هیواد څخه بیرته ولاړه شي، په داسې حال کې چې د امریکاییانو دغه جګړه به تر هغه دوام ومومي تر څو چې خپلې موخې یې تر لاسه کړې نه وي.

اوس چې اسامه بن لادن وژل شوی او امریکاییانو په ظاهره لوی بریالیتوب تر لاسه کړی، خو د القاعده او نورو ترهګرو ډلو فعالیتونه به په هیڅ ډول ونه دریږي، ځکه د امریکا د اهدافو لاسته راوړل لاکلونه وخت غواړي او یو اسامه نه لسګونه اسامه به په بیلابیلو نومونو د القاعده لارې ته دوام ورکړي.


لکه څرنګه چې مخکې وویل شول، امریکا په افغانستان کې خپلې موخې تعقیبوي او په افغانستان کې د سوکالۍ او پرمختګ له راتللو سره کومه لیوالتیا نه لري، که نه نو امریکاییانو به هیڅکله هغه کسان بیرته واک ته رسولي نه وای چې په اویایمې لسیزې کې یې زموږ هیواد په کنډواله بدل کړی و. نه امریکا او متحدان یې او نه تنظیمي ډلې او طالبان زموږ د ولس د سوکالۍ فکر له ځان سره لري، دغه ډلې هر یو یوازې خپلې ګټې تعقیبوي او په دې لاره کې د بې ګناه خلکو له وینې تویولو څخه هم ډډه نه کوي، ځکه دوی خلکو ته د خدمت کولو اراده نه لري. پر امریکا او تجربه شویو ډلو ډډه کول به خلک نور هم د تباهۍ کندې ته وغورځوي. له دې کبله د افغانستان په اوسنیو حالاتو کې باید د امریکا، تنظیمونو او طالبانو پرته دریم ځواک رامنځ ته شي کوم چې وکړای شي خلک سولې، سوکالۍ او آرامۍ ته ورسوي او د لومړي ځل لپاره په افغانستان کې د خلکو په وړاندې د پرمختګ لارې پرانیزي.. ●

افغانها زیر سایۀ امریکایی ها به ثبات می رسند؟

امریکا برای ساختن پایگاه های دایمی در افغانستان هیچ مشکلی ندارد. این اقدام از مدت ها قبل صورت گرفته و فقط ترتیبات اداری آن باقی مانده است که با برگزاری لویه جرگه این کار به آخر می رسد و امریکا بعد از آن می تواند در کابل، قلات، مزار، قندهار، هلمند، نیمروز و شیندند، هفت پایگاه داشته باشد. در صورتی در هریک از این پایگاه ها 10 هزار نفر جابجا گردند، 70 هزار سرباز امریکایی برای سالهای نامعلومی در افغانستان باقی خواهند ماند. اینکه این همه پایگاه در افغانستان برای چه منظوری ساخته می شوند، چیزی گفته نشده و فقط آنانی که وظیفۀ دارند تا این پایگاه ها را جابجا بسازند، می گویند که برای «آینده» و «ثبات» افغانستان ضروری اند. اگر نه افغانستان توسط همسایگان، مخصوصاً پاکستان قورت می شود. برای این که این پایگاه ها منظور شود، امریکایی ها باید قوای نظامی دولت افغانستان را تقویت کنند و 80 درصد کمک ها توسط دولت افغانستان به مصرف برسند. وقتی امریکایی ها به خاطر خدمت به ما در افغانستان می مانند، پس مطرح کردن این شروط چه معنی دارد؟

قرار است که تا 2014 نیروهای دولت افغانستان مسوولیت امنیت را تحویل بگیرند و به این صورت وظیفۀ نیروهای امریکایی و ناتو در افغانستان به سر می رسد. پس این پایگاه ها چه معنی خواهد داشت؟ آیا این پایگاه ها شبیه «سناتوریم» یا استراحتگاه خواهند بود که این همه نیرو در آنها «آرام» بنشینند تا مبادا روزی پاکستان بازهم به سوی افغانستان دندان خایی کند که اگر کرد این نیرو های فوراً جواب خواهند داد. اما اینکه چرا این نیرو ها حال به پاکستان چنان پاسخی نمی دهند و ثبات نمی آورند نه کسی از این نیرو ها می پرسد و نه مدافعان این پایگاه ها پاسخ می دهند. این مدافعان طوری استدلال می کنند که گویی امریکایی های مظلوم، در افغانستان منافعی نداشته و فقط برای خدا این جا آمده تا کشور افغانها را کسی نخورد که اگر چنی عزمی کردند، این دوستان بین المللی هست و بود خود را برما تمام خواهند کرد که اگر چنین نیست و این جملات طنزگونه است، پس منافع امریکا با این همه پایگاه در افغانستان چیست؟

گفته می شود که ایران، پاکستان، چین و روسیه مخالف پایگاه های دایمی امریکا در افغانستان اند. این که چرا این کشور ها مخالف این پایگاه ها اند نیز چیزی گفته نمی شود. آیا تضاد منافع بین این کشور ها و ایالات متحده سبب این مخالفت نیست؟ در صورتی کشور های بزرگی چون چین و روسیه در این منطقه با این پایگاه های دایمی مخالف باشند، پس بهای اصلی این اختلاف را در دراز مدت کی می پردازد و افغانستان با این همه رویارویی فدای کدام منافع می شود؟ در این دهسال که امریکا با 48 کشور در افغانستان مصروف جنگ بود، مردم افغانستان جز جنگ و کشتار، یک لحطه هم روی خوشبختی را ندیدند. در شش سال اخیر در افغانستان، هر روز حداقل 50 افغان جان دادند و چون امریکا افغانستان را سکوی پرواز برای پیاده کردن اهداف آسیایی اش استعمال می کند، پس چه دلیلی وجود دارد که با امضای این پیمان افغانستان به ثبات برسد.

امریکا برای استراحت نه که برای منافع خاص خود در افغانستان پایگاه می سازد، اما رسیدن به منافع می تواند با رویارویی و بحران همراه باشد. این منافع چیزی جز تسلط بر مواد خام منطقه(مخصوصاً نفت و گاز)، تسلط بر بازار های تسلیحاتی و سرمایه گذاری های بزرگ دست یابد. اگر این منافع با جنگ ادامه می یافت، جنگ را ادامه خواهد داد و اگر نه با ابزار و وسایل دیگر به ادامه آن خواهد پرداخت. در صورتی، این فورمول که تروریست ها به تهدید افغانستان می پردازد، دلیل اصلی جابجایی پایگاه های دایمی امریکا در افغانستان قرار داده شود، امروز دهها کشور با تهدید 34 گروه قوی تروریستی زیر رهبری القاعده رو به رو اند و اکثر این کشور ها در کشاکش با همسایگان شان قرار دارند، پس امریکا برای ایجاد ثبات باید در تمام این کشور ها پایگاه دایمی بسازد. شاید هم مدافعان چنین پایگاه های بگویند که دیگران شهامت دارند که از کشورهای شان دفاع کنند، اما افغانها از چنین شهامتی برخوردار نیستند، لذا باید طوق حمایت امریکا را به گردن بیاویزند!!

مدافعان تاسیس چنین پایگاه های تئوریزه می کنند که میان امریکا و پاکستان اختلاف نظر جدی وجود دارد و اگر امریکا از این جا رفت، ما بار دیگربه پاکستانی ها سپرده می شویم، در حالیکه واقعیت دهسال اخیر خلاف این را ثابت می سازد و نشان می دهد که امریکا و پاکستان ستراتیژی منطبق با یکدیگر داشته اند. اما اختلاف میان این دو دوست قدیمی را کسانی بسیار سخت و دشمنانه نشان می دهندکه یا حافظۀ بسیار ضعیف دارند و یا وظیفۀ اینگونه تحلیل و القاء را داشته، برای اثبات آن به هر غلط گویی پناه می برند. چون خود امریکایی ها می گویند که ما با پاکستان اختلافی نداریم و پاکستان متحد مطمئن ما در مبارزه با تروریزم است، پس چرا اینان کاسۀ داغتر از آش می شوند؟

در فردای که اسامه در ایبت آباد کشته شد، نمایندۀ اباما در افغانستان و پاکستان در نشست سه جانبه میان افغانستان، پاکستان و امریکا با صراحت و جدیت گفت که پاکستان متحد مطمئن و ستراتیژیک امریکا در منطقه و بر ضد تروریزم می باشد و پاکستان مطمئن باشد که همچنان از حمایت مالی امریکا بر خوردار خواهد بود.

پیام واضح تر از این دوستی چه می باشد و یا این پیام بازهم دشمنی میان آندو وجود دارد؟ امریکا به کمک پاکستان شوروی را از افغانستان بیرون کرد، نظام وابسته به شوروی را ختم نمود، راه ورود و استقرار امریکا به افغانستان را باز و صاف کردو اینک برای دهۀ استقرارش در افغانستان تنور جنگ افغانستان را داغ نگهمیدارد، پس چه دلیلی وجود دارد که از عداوت میان این دو با این شدت و حدت یاد کرد و برای خود دلیل پلاستیکی تراشيد. اولین و آخرین تکیه گاه امریکا در این منطقه پاکستان است و به این خاطر آن را دوست ستراتیژیکش می نامد. وقتی این دوستی سالهای سال میان این دو ادامه پیدا کند و امریکا مثل دهسال گذشته در برابر تهدید ها و مداخلات پاکستان نایستد و برنامه های مشترکی داشته باشند، چه دلیلی وجود دارد که در افغانستان ثبات و امنیت می آید؟ مهمترین تهدید امنیت یک کشور حضور سربازان نامهار کشور دیگري درآن است. چه کسی تا حال توانسته با این همه بمباران ها که چند بار عروسی ها را به خاک و خون نشاند به این قومانده کنندگان بگوید که بالای چشم تان ابروست.

آنانی که طالبان را می بینند و منافع مشترک امریکا و پاکستان را در افغانستان نمی بینند، مشکل تامین صلح و ثبات را در افغانستان ندارند. اینان مشکلات خاص خود را دارندیا ازبیرون آمده اند و فکر می کنند که اگر دوستان امریکایی از این جا رفتند، خاک به کاسۀ شان می شود یا در کپسول های کوچک و سخیف قومی و وابستگی به جاهای خاصی قرار دارند. با این همه بالاخره این معاهده به نام مردم افغانستان به امضا می رسد، مردمی که در آن کوچکترین نقشی ندارند، بحران کنونی ادامه می یابد و افغانستان اگر خود گسترۀ تروریزم نشود به پشت جبهۀ آن تبدیل خواهد شد و مردم افغانستان روی آرامش و خوشبختی را نخواهند دید. ●

نگاهی اجمالی به نظام های اقتصادی در جهان

(اقتصاد پلان مرکزی – اقتصاد بازار – اقتصاد مختلط)

جوامع بشری تاکنون 5 نوع شکل بندی یا فرماسیون اقتصادی – اجتماعی را می شناسند که از آنجمله کمون اولیه و کمونیزم غیر طبقاتی؛ برده داری، فیودالی و سرمایه داری طبقاتی می باشد. در نظام های غیر طبقاتی تولید جمعی و توزیع نعم مادی نظر به کار و نظر به نیاز است. اما در جوامع طبقاتی با آنکه تولید جمعی است، اما توزیع آن غیر عادلانه می باشد. طوریکه مالک وسایل تولید، در خلق نعمات مادی هیچ سهمی ندارد، اما بیشترین سهم را از تولید می برد.

جامعه اشتراکی که از دو مرحلۀ (سوسیالیزم و کمونیزم) می گذرد، در مرحلۀ سوسیالیزم سیستم اقتصادی آن به دست دیکتاتوری پرولتاریاست که این نوع سیستم اقتصادی به نام "اقتصاد پلان مرکزی" یاد می شود. شعار اصلی این مرحله «از هر کس به اندازۀ توانش و به هر کس به اندازۀ کارش» می باشد. دولت پرولتاریا با طرح برنامه های تولیدی و با مصادره کردن صنایع سنگین و سرمایه های بورژوازی بزرگ و بورژوازی کمپرادور تولید را سمت و سو داده و از بروز بحران های اقتصادی جلوگیری می کند. همچنان تلاش دارد تا فاصلۀ طبقاتی را هر روز کمتر نماید چون سوسیالیزم مرحلۀ گذار است، فلهذا نه تنها طبقات استثمارکننده و استثمار شونده در سطح نسبتاً ضعیف وجود دارند، بلکه بورژوازی بزرگ چون مار زخمی در تلاش است تا قدرت از دست رفتۀ خود را دوباره به دست آورد. در اوایل این مرحله علاوه بر حاکمیت قوی «اقتصاد پلان مرکزی»، قسماً نشانه هایی از «اقتصاد مختلط» نیز دیده می شود که به صورت تدریجی فعالیت های آن کمرنگ می شود.

در مرحلۀ بعدی یا کمونیزم که فاصلۀ طبقاتی به صفر تقرب نموده، سیستم اقتصادی آن از طرف عموم جامعه به مفهوم واقعی کلمه طوری رهبری می گردد که شعار «از هرکس به اندازۀ توانش و به هر کس به اندازۀ نیازش» جامۀ عمل پوشیده و نعم مادی مطابق این شعار توزیع می گردد. دولت که وسیلۀ سرکوب یک طبقه توسط طبقۀ دیگر می باشد و همیشه به نفع طبقات حاکم فعالیت می نماید، در مرحلۀ کمونیزم از بین رفته و علاوه بر اقتصاد تمامی بخش های جامعه توسط عموم مردم رهبری و کنترول می گردد.

در نظام های طبقاتی، مخصوصاً در نظام سرمایه داری، اقتصاد کشورها توسط سکتور خصوصی یا مالکین وسایل تولید طوری رهبری می شود که هر مالک وسایل تولید به صورت مجزا از دیگر تولید کنندگان تلاش می نماید تا برنامه های تولیدی خود را با در نظرداشت قانون عرضه و تقاضا تنظیم نموده و سعی دارد تا تقاضای بازار را خود مرفوع نماید که این نوع سیستم اقتصادی را به نام «اقتصاد بازار» یاد می کند.

با آنهم در نظام سرمایه برای پیشبرد پروژه های کلان اقتصادی مانند اعمار شاهراه ها، بندهای برق و سایر پروژه هایی که سکتور خصوصی به علت نبود مفاد آنی در آنها به فعالیت در آن علاقه نشان نمیدهد، دولت خود تشبث می نماید که به این نوع فعالیت های اقتصادی دولت، میتوان نام «اقتصاد مختلط» را داد.

چون هر تولید کننده به فکر مرفوع نمودن تقاضای بازار است، لذا بحران های اقتصادی گاهی به شکل حاد و مزمن آن و گاهی به صورت غیر مشهود و غیر جدی آن به وجود می آید. طوریکه در اوایل شکل گیری نظام سرمایه داری که رقابت آزاد بود، بحران های اقتصادی هر چند سال یکبار به وقوع می پیوست که در نتیجۀ این بحران ها علاوه بر اینکه خیل عظیمی از کارگران از کار اخراج می شدند، تولید اضافی یا به ابحار ریخته می شد یا به نحو دیگری از بین میرفت.

با گذشت زمان، نظام سرمایه داری به مرحلۀ بالاتر آن یعنی امپریالیزم و انحصار تحول نمود و رقابت از شکل آزاد به شکل انحصاری آن تغییر کرد. در مرحلۀ امپریالیزم کارتل ها، سندیکا ها، تراست ها و کنسرن ها که اتحادیه های سرمایه داری می باشند، انحصار را به وجود آوردند.

امپریالیزم که به مثابۀ بالاترین مرحلۀ سرمایه داری از طرف علمای اقتصاد سیاسی شناخته شده، قادر گردیده تا فاصله زمانی بحران های اقتصادی را زیاد ساخته و به جای صدور کالا به صدور سرمایه رو بیاورد. در این مرحله، بورژوازی کمپرادور یا بورژوازی دلال رشد قابل ملاحظه ای نموده و توانسته نقش واسطۀ قوی را بین کشورهای سرمایه داری و کشورهای نیمه سرمایه داری یا نیمه فیودالی به خوبی بازی نماید.

افغانستان با سه دهه بحران و تجربۀ تلخی که از تجاوز سوسیال امپریالیزم شوروی و پیاده نمودن کورکورانۀ «اقتصاد پلان مرکزی» توسط حزب دموکراتیک خلق داشت، بعد از حوادث 11 سپتمبر 2001 به تأسی از مادۀ دهم قانون اساسی افغانستان، اقتصاد بازار را تجربه می نماید.

اقتصاد بازار که در افغانستان از هر گوشۀ جهان اقتصاد بازارتر است، توانسته کمتر از 4 درصد مردم را به سرمایه های افسانوی برساند، اما زندگی بیشتر از 96 درصد مردم را با خطر مواجه نماید. با گذشت 10 سال از حاکمیت اقتصاد بازار در افغانستان، نه تنها شکاف طبقاتی هر روز عمیق تر شده، بلکه اقتصاد افغانستان بیشتر به یک اقتصاد مصرفی و مافیایی مبدل گشته است. همین اکنون بیشتر از 50 فیصد مردم ما از برکت «اقتصاد بازار» زیر خط فقر زندگی می نمایند.

با آنکه اقتصاد بازار مشخصۀ نظام سرمایه داری است، ولی دولت تلاش دارد تا آن را در افغانستان به شکل غیر علمی آن نهادینه نماید. با آنکه از طرف بعضی ها تلاش صورت می گیرد تا جامعۀ افغانستان را سرمایه داری نشان دهند، اما مناسبات اقتصادی و اجتماعی افغانستان کماکان نیمه سرمایه داری- نیمه فیودالی و قبیلوی می باشد. صرف در شهرهای بزرگ افغانستان مناسبات سرمایه داری به شکل ابتدایی و بدوی آن حاکم گردیده، ولی در اکثریت شهرها و ولایات کشور مناسبات ارباب- رعیتی به وضوح دیده می شود.

با سرازیر شدن اضافه از 50 ملیارد دالر و حضور نظامی 49 کشور جهان با نیروی نظامی نزدیک به 150 هزار نفر، افغانستان یکی از فقیر ترین و بدبخت ترین کشورهای جهان در تمامی ابعاد زندگی می باشد.

افغانستان شاید یکی از کشورهایی باشد که نظام های اقتصادی مختلط، آزاد و «پلان مرکزی» را تجربه نموده است، اما فقر و بیچارگی را که مردم آن از نظام اقتصاد بازار در جریان ده سال گذشته دیده، شاید در هیچ نوع نظام اقتصادی دیگری ندیده باشد.