داد نورانی؛ یو قاطع، صادق او صمیمي مبارز

 برتولت برشت، د آلمان انقلابی هنرمند، لیکوال او شاعر یو وخت ویلي وو: «هغه څوک چې یوه ورځ مبارزه کوي، ښه دی؛ هغه څوک چې تر یو وخته مبارزه کوي، ډیر ښه دی؛ خو هغه څوک چې د عمر تر پایه مبارزه کوي، ورته اړتیا ده.» داد نوراني، هغه اړتیا وه چې له بده مرغه د افغانستان انقلابي او ولسي غورځنګ ډیر ژر له لاسه ورکړ. دې نومیالي مبارز، لیکوال، شاعر او انقلابي کارپوه، په داسې حال کې سترګې له نړۍ پټې کړې چې په افغانستان کې د څه باندې ۱۵۰ زره بهرنيو سرتیرو او د ۴۹ هیوادونو ستم او ظلم روان دی او هره ګړۍ بیوزله او زیارکښه ولسونه د جنایتونو او خیانتونو قرباني کیږي؛ زموږ د هیواد د خرڅلاو معامله په پټه او ښکاره توګه روانه ده؛ بهرنۍ امپراتوري هڅه کوي په دې مېنه کې دایمي پوځي اډې جوړې کړي؛ افغانستان یې د جاسوسانو په مرکز بدل کړی؛ دا هیواد د نړۍ د نشه اي توکو په پخلنځي اوښتی؛ له ۲۰۰۱ زیږدیز کال څخه تر اوسه پورې شاوخوا ۳۵ زره افغانان په جګړه کې وژل شوي، چې اکثره یې دهقانان او کارګران دي؛ ورځ تر بلې د جنایتونو کچه لوړیږي او ټوپکماران د خلکو پر برخلیک ناتارې کوي.

داد نوراني، هغه ژمن لیکوال او سیاستوال و چې په دې واقعیتونو ښه پوهیده او د غندلو لپاره یې لارې چارې انځورولې. هغه د دولت او د بهرنیو ځواکونو منتقد نه و، بلکې په پریکنده ډول یې له دې استعماري کړۍ سره مخالفت کاوه او تل به یې ټینګار کاوه چې نه امریکا، نه جنګسالاران او طالبان، یوازې دریم ځواک؛ هغه ځواک چې د ولسونو او پرګنو په یووالي او پیوستون سره رامنځته کیږي او د تاریخ په اوږدو کې يې په کراتو د ښکیلاکګرو غاښونه مات کړي دي. هغه، لکه څرنګه چې ځینې معلوم الحاله «کارپوهان» او سرکاري رسنۍ یې د اوسنيو شرایطو منتقد ګڼي، منتقد نه و، بلکې هغه قاطع مبارز و چې د دې سیستم د منځه وړلو شعار یې ورکاوه او یوازې د ولسونو پر مټ او بازو یې باور او ایمان درلود، نه د انتقادونو په خنثی او شنډه لړۍ. 

نوراني، په دې ښه پوهیده چې په افغانستان کې د امریکا د پوځي اډو شتون څه معنی لري، نو د دې ویل چې ګویا نوراني په دولت کې د هغه چا له نظراتو سره همغږی و چې دمګړۍ نیغ په نیغه له امریکا سره د ستراتیژیک تړون د لاسلیک کولو لپاره کار کوي، د نوراني مبارزاتي شخصیت ته یو جدي سپکاوی ګڼل کیږي چې په هیڅ ډول د منلو وړ نه دی. نوراني په کراتو، څه په «پیشرو» او څه هم په نورو رسنیو کې دې حیاتي مسئلې ته اشاره کړې او هغه یې د افغانستان د دایمي اسارت موضوع ګڼلې ده.

نوراني، داسې ډیر شاګردان او دوستان لري چې له هغه سره همفکري او اوږه په اوږه د هیواد د خپلواکۍ لپاره یې لیکل، او  سترګې یې یوازې هغو شاګردانو، دوستانو او ملګرو ته ځلیدلې چې کلونه کلونه یې د هغه له قاطعیت، قربانۍ، صمیمیت او له مبارزاتي ژوندانه څخه بی شمیره درسونه زده کړي وو؛ نو دا خبره چې ګنې د هغه سترګې یو دولتي چارواکي ته په تمه وې، نه یوازې ناسمه او غلطه ده، بلکې د داد نوراني روح سخت ځوروي. هغه هیڅکله په دې تمه نه و چې دولتي چارواکي به یې د ماشومانو اوښکې پاکې کړي، هغه ډاډه و چې شاګردان او دوستان او لارویان یې دا چاره په ښه توګه پوره کولای شي. داد نوراني، هغه صادق مبارز و چې د خلکو په زړونو کې یې لاره موندلې وه او په دې پوهیده چې په لسګونه ولسي پرګنې به د هغه تابوت په اوږه پورته کړي، نو له دې امله یې هیڅ دولتي چارواکي ته اړتیا نه درلوده او له هغو یې هم کومه تمه نه کوله.

داد نوراني هغه مبارز و چې د ژوند تر وروستۍ سلګۍ پورې په هغه لاره روان و چې څه باندې دری لسیزې وړاندې یې ورباندې ګام ایښی و او هیڅکله یې خپل فکر او اند ته خیانت ونکړ او د یوه رښتیني او صادق او قاطع مبارز په توګه یې دا ثابته کړه چې له دې لارې څخه نه ستنیدونکی دی. نو که چیرې ځینې معلوم الحاله کسان دا ادعا کوي چې ګویا نوراني خپله لاره بدله کړه، یوازې غواړي د هغه په انقلابي مبارزې تور ووهي او خپلې عقدې تشې کړي. له هغه څخه لسګونه لیکنې پاتې دي چې په ډاګه ثابتوي هغه د ژوند تر وروستیو شیبو پورې پر انقلاب باوري او پر خپل ولس او هیواد مین و. نوراني  د خپلې لارې او اند، مبارز و او مبارز پاتی شو.

نوراني! ته رڼا وې

 د ښوونځي په دوهم ټولګي کې وم چې د لومړي ځل لپاره مې د هغه شعرونه واوریدل. لا په هیڅ نه پوهیدم خو د هغه ټول شعرونه مې د قاریانو په څیر له یاده زده کړي وو او هر وار به مې چې له ځانه سره ویل، خوند به مې ترې اخیست. هغه مې نه پیژانده خو شعرونه یې له احساساتو ډک وو او د انسان وینې به یې خوټکولې. کلونه تیر شول، خو هغه مې ونه لید... تنکی ځوان وم، وسله مې پر اوږه وه. د غرونو په منځ کې له یوه ځایه بل ځای ته روان وو. یو څوک چې پکول یې پر سر او وسله یې پر غاړه وه، زموږ سره مل شو، ما هغه هیڅکله لیدلی نه و. له څیرې څخه یې جدیت له ورایه ښکاره و. له یوه ملګري څخه مې پوښتنه وکړه چې دا څوک دی. هغه وویل: د ښوونځي د وخت شعرونه دې په یاد دي؟ په ځواب کې مې وویل: هو، ولې نه، هغه به مې هیڅکله هیر نشي. بیا یې په خندا وویل: دا هماغه دی! د هغه په هکله مې ډیر اوریدلي وو، خو د لومړي ځل لپاره مې ولید.

پوره یوویشت کاله پخوا له داسې ستر انسان سره آشنا شوم چې د ژوند تر وروستۍ سلګۍ پورې به مې له یاده ونه وځي. هغه له نورستان څخه راغلی و څو د تللیو ملګرو د لمانځنې په غونډه کې وینا وکړي. بیا یې هم پکول پر سر و چې سټیج ته ورغی. د هغه هره کلیمه او هره جمله له احساساتو ډکه وه. سره له دې چې نږدې یو ساعت خبرې یې وکړې، خو بیا هم ټولو غوښتل چې لازیاتې خبرې وکړي.

موږ په دې ډول سره آشنا شولو. هغه وخت مې په مستعار نوم پیژانده خو وروسته پوه شوم چې هغه داد نورانی دی. کلونه وروسته زموږ اړیکې سره نورې هم نږدې شوې، له یوه پلوه زموږ استاد و او له بل پلوه ملګری. سهار وختي به مو د بیډمنټن لوبه کوله (د فوټبال تر څنګ دا د هغه په زړه پورې لوبه وه) او بیا به مو ورسره د سیاست او نورو مسایلو په هکله خبرې کولې. د هغه پوهه او استعداد د منلو وړ نه وو. ښایي یو انسان په ځانګړې څانګې کې زیات معلومات ولري، خو له بلې برخې څخه بې خبر وي یا په هکله یې کم معلومات ولري، خو هغه داسې نه و. له ادبیاتو څخه نیولې تر تاریخ، سیاست، فلسفې، اقتصاد، جغرافیې، ساینس، لیکوالي، شعر او نورو برخو په اړه یې دومره مطالعه او معلومات درلودل چې انسان ورته حیران پاتې کیدو. هر څوک به چې ورسره کښیناستو، ګومان به یې کاوه چې په ټولګي کې ناست دی، ځکه نورو به ورڅخه پوښتنې کولې او هغه به خبرې کولې او معلومات به یې ورکول.

نوراني لکه د خپل نوم په څیر رڼا خپروله. هغه له تورتم کرکه درلوده او د تورفکرو دښمن و. هغه باور درلود چې تر څو ټولنه د پوهنې په رڼا، رڼا نشي تر هغې به زموږ هیواد او ولس د سوکالۍ او پرمختګ مخ ونه ویني. له دې کبله یې هڅه کوله څو ځوان نسل ته د پوهې لاره وروښيي. هغه ویل: به رهروان رهی خاره در کویر اسیر- نشانِ از تفاوت آب و سراب خواهم داد/ به شبروانی که مشعل ندیده در راه اند- به دست یک یکی قوغ کتاب خواهم داد.

له «روزګاران» څخه جلا کیدل او د «پیشرو» خپرول زموږ تر منځ اړیکې نورې هم پیاوړې کړې، ځکه موږ سره یو فکر درلود. نوراني نور نشو کولای له هغو کسانو سره یو ځای مبارزې ته دوام ورکړي چې په خوله یو څه او په عمل کې بل څه وو. له دې کبله خپله لاره یې ورڅخه جلا کړه او د افغانستان په تاریخ کې یې یو نوی باب پرانیست. په لنډ وخت کې یې زیات کسان راټول کړل او د هغوی د پوهې د لوړو په لاره کې یې خپله ټوله انرژي، استعداد او وخت په کار واچاوه. شپه او ورځ یې یوه کړه څو هر یوه ته په لاس کې «د کتاب انګار» ورکړي، او تر څو چې ژوندی و، خپلې دغې ژمنې ته وفادار پاتې شو.

نوراني ولاړ، خو کومه لاره چې یې روښانه کړې، د تل لپاره به روښانه وي. د هغه یاد به هیڅکله د افغانستان د بیوزلي ولس له زړونو څخه ونه وځي، ځکه هغه د خپل ژوند هره شیبه همدې بیوزلي ولس ته د خدمت کولو په لاره کې وقف کړې وه. نوراني د یوه پاک او آزاد انسان په توګه له جوړجاړي کوونکو څخه کرکه درلوده او د خپل ملت له سوکالۍ پرته یې بله هیڅ هیله نه درلوده، له دې کبله له هغو کسانو سره دښمن و چې د دې هیواد د بربادۍ او ویجاړۍ عاملین دي.

ګرانه نوراني، آرام ویده شه! ته د خپل نوم په څیر رڼا یې. ته په تورو شپو کې مشعل د دې کاروان یې. پریږده چې دښمنان دې د خوشحالۍ خندا وکړي، خو موږ به دغه خندا د هغوی په ستونې کې وچه کړو او کوم بیرغ چې تا رپولی و، هغه به د تل لپاره رپولی وساتو.

  

   

داد نورانی، مبارز سلحشوری که جاودانه شد!

هیئت تحریریه پیشرو

تا که بر خاک تنم لالۀ سرخینه دمد

تا که بر عرش کلامم رود آهنگ سکوت

در ضربان دل من سیلانی سرخ

خون من؛ سرخ

رمقم؛ سرخ

شفقم؛ سرخ

و اینک شفق سرخ می شود و مردی از تبار عشق و آزادگی ذرۀ هرم را بر صدف سینه اش میکارد تا در تلالوی استقلال و آزادی لاله های سرخینه بر مزارش شکوفه زنند و نسیم عطرآگین رهایی بر کوه و دمن این مأمن وزیدن گیرد.

امروز بر مزاری مردی ایستاده ایم که بنابر گفتۀ خودش مردی لولی وشی نبود که تکیه بر  آستانه زور زند، بلکه زورق زندگی را در میان امواج توفان به پیش میراند و چون ناخدای زبده از دل خاره ها میگذشت تا روزی به ساحلی رسد که کوچکترین سرود آن بوسه باشد.

آری، امروز بر مزار داد نورانیِ مبارز، وطنپرست و مردم دوست ایستاده ایم؛ مبارزی که سه دهه از عمر پربارش را در سنگرهای استقلال طلبانه در فراه و کنر و نورستان و نیمروز، گاه با ماشۀ تفنگ و گاه هم با خنجر قلم علیه اشغال رزمید و در ایران و پاکستان و کابل هیچگاه این مسوولیت تاریخی را فراموش نکرد و چون مرد رسالتمند، آزادیخواه و پیکارگر تا آخرین لحظۀ عمر بر این راه رفت و هرگز برنگشت.

داد نورانی 55 سال پیش از امروز در ولایت فراه زاده شد، ولایتی که قهرمانان زیادی چون استاد حبیب الله، انجنیر شهباز، یوسف خان و دهها مبارز دیگر فراهی را در سینه اش جا داده است. او پس از اتمام لیسۀ ابونصرفراهی، وارد پوهنحی طب کابل شد و مثل هر جوان متعهد علاقه داشت تا با طبابت، مصدر خدمت به مردم گردد، ولی شرایط ناگوار آن زمان به او اجازه نداد که پوهنحی طب را تمام کند. داد نورانی با ترک تحصیل، با مرد مبارزی همدوش شد که راه و رسم آزادگی را فریاد کرده بود. او تا آخرین لحظۀ زندگی بر راه او رفت، چه باک که دیگران نرفتند!

نورانی، پس از مهاجرت به ایران، بخاطر هماهنگی بیشتر مبارزۀ محصلان علیه اشغالگران، اتحادیۀ محصلان افغانها را پایه گذاری کرد و نشریۀ "صدای افغانستان" را منتشر ساخت. در مجمر سرخ مقاومت ضد روسی، در کنار استاد حبیب الله خان ماشه چکاند و در کوهپایه های کنر و نورستان به مداوای مردم زحمتکش و ستمدیده پرداخت و در کمپ های سوزان پاکستان، تربیه و پرورش کودکان را فراموش نکرد، چون باور داشت که آگاهی نخستین شرط آزادی است.

او پس از لگدمالی کشور ما توسط چکمه پوشان تازۀ خارجی، به کابل برگشت تا در آگاهی و سمت دهی مردم نقشش را ایفا نماید. در نشریۀ روزگاران به نویسندگی پرداخت و یکی از ستون های پر خوانندۀ این نشریه (کابلیان با خون می نویسند) را با دردها و آلام واقعی مردم ما ثبت تاریخ نمود. ناگفته نباید گذاشت که او با خط نادرست سیاسی روزگاران مخالفت کرد و به همین دلیل از کار در آن استعفا داد ولی مثل همه رزمندگان واقعی، بخاطر تبلیغ خط نادرست این نشریه از خود انتقاد نیز کرد، و به زودی نشریۀ پیشرو را روی دست گرفت تا با خط مردمی و پیشرونده برای رهایی مردم از یوغ اسارت کمک نماید.

شخصیت مردی که چنین آزاده زیست و به آستان هیچ جنایتکاری سر خم نکرد و بر تن و روحش فقط تخم میثاق رهایی مردم سبز شده بود، نمیتواند با افترا و تهمت دیگران، پیام های سرکاری تسلیت، نوشته های خنثی و سخن پراکنی های بی محتوا و زهرآگین صدمه ببیند؛ چون یار و یاران و دوستانش نیک میدانند که بر کدام راه خارایین و طولانی باید ره بزنند و بر چکاد کدام درد فریاد شوند تا او آرام گیرد و جاودانه شود.

داد نورانی در شامگاه 22 سرطان 1390، در حالیکه شماری از دوستان و شاگردان او بر بالینش حضور داشتند، با کلمات ماندگار خطاب به یکی از داکتران شفاخانه وزیرمحمد اکبر خان پدرود حیات گفت: «تو مرا تسلی نده، من حقیقت مرگ و زندگی را میدانم، مرگ برایم هیچ ارزشی ندارد، تلاش برای زنده ماندنم فقط برای ادامۀ خدمت به مردم زحمتکشم است، در غیر آن هیچ.»

آن ساربان

که در دل شب بست

                          کاروان

فردا

به دشت نور

اتراق می کند

یادش گرامی و راهش پر رهرو باد!

هیئت تحریریۀ پیشرو

24 سرطان 1390