زموږ فرشته یې ووژله

له «کابلیان یې په خپلو وینو لیکي»

هغه شپه چې «موعودي فرشتې» د کابل پر سړکونو ګرځیدې، موږ تر سهاره ویښ وو. اصلي ګناهکاران له کابل څخه تښتیدلي وو. د هر یوه په سترګو کې د هیلو او اندیښنو ناڅرګندتیا لیدل کیده. راډیوګانو د ګلبدین او مسعود تر منځ د سختو خبرو په اړه ویل. موږ په دې تمه وو چې ملګري ملتونه به څه وکړي. هیڅوک نه پوهیدل چې سبا به څه کیږي 

.

زموږ کور د چهلستون غره، په بیوزلې کوڅې کې مخ پر لمر و. ټول ټال یوولس غړي وو او هر یو په کار بوخت و. لا سهار کوڅې خالي وې چې زما مور ګذرګاه ته د یوه اشنا کور ته ولاړه. شاید یې د «اسلامي حکومت» مبارکي ورکوله! هغه تر ماښامه رانغله. زموږ د کور شاته د وسله والو کسانو د بوټان

و خړپ خړوپ اوریدل کیدو. ډلې ډلې به له بیلابیلو وسلو سره دیخوا هاخوا ګرځیدې. د غونډیو پر سر یې سهار یا هم له شپې نه مورچلې جوړولې. غره ته مې چې کتل یوی ناببرې ویرې ریږدولم. شپږم حس مې راته ویل، نه چې جګړه پیل شي. چای مو نوی څښلی و چې زما تصور په رښتیا بدل شو. قیامت راورسید. ته وا چې د کابل ټولو مرمیو زموږ کور په نښه کړی و. غوښتل مې چیغه کړم چې یو راکټ زموږ په دهلیز کې ولګید. موږ بې مور او پلاره تر لوګي او ایرو لاندې ځانونه راټولول. مور یوې خواته په منډه وه او د ټوپکوالو پرله پسې ډزو ځمکه سورۍ کوله. یوه ګاونډي د تیښتې په حال کې زما مور ته ناره کړه: په دهلیز کې مو راکټ ولګید. څه شیبه وروسته چې راپورته شوو، ژوندي وو. زما مور په یوه ګوټ کې چُپه ولاړه وه او خپل ویښتان یې شکول. ټول پر ځمکه پراته وو خو مور دومره هیبت وهلې وه چې له مرمیو او ډزو نه ډاریده، هغه پر یوه لوړ ځای ولاړه وه. کله چې موږ ټولو ځانونه سرای ته ورسول، زما د مور له خولې له سوزه ډک غږ پورته شو: قلعة شورا کې ستاسو د نیکه ځای ته ځو.

 

د ډبرو دیوالونو او جګو او را لویدلو ونو تر پناه ګذرګاه ته ورسیدلو. هغه شپه ګذرګاه تر نورو ځایونو کمه تر برید لاندې وه. د مرمیو شپیلکو او ټک او ټوک پر شیر دروازه او آسمایی د وینو پرده غوړولې وه. لومړی ماښام و چې د سپیو غپا او د بانګیانو بانګ له کابل څخه پورته نه شو. داسې انګیرل کیدل چې د کابل مسته خاوره په توبرو کې باسي. تر سهاره ویښ وو. سبا نهه بجو خواته د غم وریځې هرې خوا خپرې وې خو د سربو باران کم شوی و، موږ هیڅ شی نه درلود. غرمه ستړي هلاکه او بی خوبه قلعة شورا ته ورسیدلو. زما مور په څو ثانیو کې د خپل ژوند ټوله هستي له لاسه ورکړې وه. هغه دومره هیبت وهلې وه چې د خپلې خوښې بسترو په کیسه کې هیڅ نه وه. تر اوسه خبر نه یم چې هغه شپه زما پلار چیرې ویده شو. هغه یو ټیټ رتبه مامور و، یو څه اوړه یې په شا کړه، د خپل پلار کور ته رهي شو. پل خشتی ته نږدې، کله چې د دوو وسله والو ډلو له منځ څخه د تیریدو په حال کې و، یو ځلي د دواړو خواو تر منځ ټکان پیل شو او هماغه شیبه درې مرمۍ یې پر ټټر او نس ولګیدې. خوارکی تر زیاتې مودې له ۳۴ نورو مړو سره د مرګ په انتظار و، زیاته وینه یې ضایع کړې وه. نه پوهیږم غرمه چا څلورسوه بستریز روغتون ته وړی و. موږ د هغه د فاتحی په فکر وو. اووه ورځې وروسته چا یې د روغتون څخه خبر راوړ او شل ورځې وروسته مو هغه ولید. وچ کلک او معیوب شوی و 

.

جګړه کرار کرار د ده خدایداد خواته وغځیده. د پسرلي په سهار چې زما د نیکه ځمکې شنې وې، د مرمیو او راکټو لړۍ د دې سیمې پر غاړه هم راتاو شوه. زموږ سره نور کوم خاص شی نه و او سپک شوي وو. له څو کمپلو او لوښو سره چهلستون ته بیا ګذرګاه ته، له هغه ځایه د علاالدین څلورلاري ته، بیا ده دانا ته، له هغه ځایه تایمني ته وروسته جنګلک ته، له هغه ځای څخه بیرته د کور په لور  چهلستون ته سرګردانه راغلو. چې زموږ هر بېځایه کیدل یوه غمجنه کیسه ده. په دې سیمه کې نور نو ودانۍ نه لیدل کیدی. بالاخره زړو مکروریانو کې د نازو انا ښوونځي ته مو پناه یووړه. په یوه ټولګي کې څلور کورنۍ ځای پر ځای شوې وې. د ورځې مو یو وخت څه خوړل او په خپل ځایونو کې دیخوا هاخوا سره ښوریدلو. غوږونه مو له ډزو سره عادت کړی و. په داسې مجسمو بدل شوي وو چې مرګ یې نه پیژندی. هره ورځ مو مړي او ټپیان پورته او ښکته کول. ته وا په نوبت کې ولاړ وو. هیچا د خپلو خپلوانو حال نه درلود. یوازې د وسله والو موټران مو لیدل چې له لوټ شویو مالونو څخه ډک پر ویجاړو کوڅو تیریدل. د موټرانو پر شیشو یې د خپل «رهبر» عسکونه لګولي وو 

.

کله چې راکټان پر مکروریان لګیدل، موږ زیر زمیني کې خوندي کیدلو، او د شپې تر ناوخته کله هم تر سهاره په هغه تورتم کې ډوب وو. د ژمي سړې شپې مو له څو کمپلو سره او بې له اوره تیرولې. زما کشري خور فرشتې، له یخه به ځان پر مور مښلوی او کله به یې پوښتل: مورې، د ژمي په پای کې ښوونځی پیل کیږي؟ هغی لومړنی تولګی پای ته رسولی و. موږ هغې ته کتل خو کوم ځواب مو نه درلود. یوازي ما ورته زړه ورکاوه او په مصنوعي موسکا مې ورته ویل: ملګري ملتونه جګړه دروي. بیا به یې په خپل ماشوم انداز پوښتل: د ملګرو ملتونو زور په «رهبرانو» رسیږي؟ موږ هم په دی نه پوهیدلو 

.

یوه شپه په همداسې پوښتنو کې ډوب وو چې ناڅاپه یوې چاودنې زموږ د ټولګي د شا کړکۍ ولړزوله. موږ ټول د زیر زمینۍ خواته په منډه شو. زما مور نارې وهلې: فرشتې، فرشتې، هله ژر شه چې بل راکټ راځي. خو ناوخته شوی و. فرشته چُپه وه او یوازې یې زما مور ته کتل خو سترګې یې نه رپیدې. ما د هغې خواته منډه کړه، د کمپل له لای څخه وینې څڅیدې، دې صحنی زما زړه مات مات کړ. زما ورور چیغه کړه چې فرشته یې ووژله! زما د مور چیغې د چاودنو له غږ سره ګډې شوې. هغې د ښوونځي پیل و نه لید او د پر له پسې راکټونو او چاودنو لاندې د ښوونځي دروازې یوه اړخ ته په یوې کندې کې مو ښخه کړه. ویل مو امانت دې وي وروسته یې هدیرې ته وړو، خو پر له پسې راکټونو د هغې انتقال ناشونی کړ، لکه چې نه یې غوښتل ښوونځۍ پریږدي. دعا مو ورته وکړه او په هماغه ځای کې مو ابدیت ته وسپارله. وروسته چې څو نورو ځایونو ته وتښتیدلو، د هغې قبر یې هم په مرمیو ویشتلی و.

موږ بالاخره نیمروز ته وتښتیدلو.

مونږ څه لرو؟

تلیاد میرغلام محمد غبار

 په ظاهره هرڅه! لکه وزارتونه، ریاستونه، بیلابیلې موسسې، معارف، سوداګري، څلورلارې، ټرانسپورت او سلګونه نور شیان. خو په مانا کې تقریباً هیڅ څه او یا هم لږ څه لرو. د ساري په توګه پرون مو نه درلودل، خو نن د کانونو وزارت لرو، خو دې وزارت په عمل کې څه کړي دي؟

تیل او سکاره او اوسپنه یې استخراج کړې که کوم بل څیز؟ ټول پوهیږو چې هیڅ یې نه دي کړي، یوازې څه یې چې کړي دي هماغه د حضرت نوح د دورې پاتې زړه مالګه یې د کچرې پرځای له لارۍ سره انتقال او په لا لوړه بیه یې خلکو ته ورکړې ده. همدا شان مونږ په تیره پیړۍ کې د مالیې وزارت نه درلود او نن یې لرو خو څرنګه چې په تیرو کې د هیواد د کلني قطعي حساب په اړه نه پوهیدو، نن هم نه پوهیږو. د پرون او نن ترمنځ شته یوازینی توپیر دا دی، چې هغه وخت مستوفیان پر آسونو سپرېدل او پر توشک کښیناستل او  نن د مالیې رئیسان په رنګه قلمونو ښکلي کاږه واږه لاسلیکونه کوي او په څو متره موټرونو کې سپریږي. زمونږ د نوي تشکیلاتو بل او مهم کار دا دی چې هر یو د خپل اړوندې برخې د بی‌ځایه پراختیا لپاره هڅې کوي. اتصالاً یې رنګارنګې شعبې د تدقیق، ځانګړي اړیکې او سمون، پرمختګ او لسګونو نور شیانو په نامه جوړې او سرګرځوونکي رتبې رامنځته کوي. تر دې کچه چې اوس په یوه ریاست کې څو لومړی، دویم، دریم او څلورم مرستیال او په یوه وزارت کې څو وزیران او مختاره وزیران او په یوه کابینه کې څو د دولت او ملت وزیران په یو بل غورځیدلي دي. پداسې حال کې چې هیواد نه کرنیز شوی او نه هم صنعتي. نه صادرات زیات شوي او نه واردات کم شوي دي، نه حکومت قانوني شوی، نه هم ولس باسواده شوی. 

لارې وېجاړې، پلونه ړنګ، ټرانسپورت او لیږدونه کمه او صنعت د منځنۍ پیړۍ په شان، بیې لوړې او ولس بیوزله او خوار دی او کلونه کیږي چې زمونږ دغه پراخه او نومیزه تشکیلات د لقبونو په ټاکلو او د ودانیو په رنګ او سمبالولو بوخت دی او په میاشتو میاشتو په یوه مقام کې د یوه عالي جناب پر ګومارلو تودې خبرې کوي. کله هم د چپړاسیانو د جامو ډول تعدیل او د مستخدمینو خولۍ له مربعې څخه درې څنډې ته بدلیږي. خو نه کوم کان وکیندل شو، نه کوم نهر جوړ شو، نه کومه فابریکه راوارده شوه او نه هم کوم بند جوړ شو. خو کله هم په جریدو کې په بی‌ساري او مسخره ډول اعلانیده چې د دولت یعني ملت ( پلانکۍ فابریکه ملي شوه )یعني پلانکي شخص ته په ارزانه بیه وپلورل شوه، نو شخصي مال شو.

 

ښه نو، زمونږ د دغه بی خبرۍ لامل څه دی؟ و به وایاست چې دوه شیان، یا د حکومت مدیره پلاوي نه دې غوښتلي چې مونږ یو څه ولرو او یا يې غوښتلي خو توانیدلي نه دي او ځکه چې استعفا یې نه ده ورکړې نو په دواړو حالتونو کې د ولس او هیواد د تاریخ په وړاندې مسوول دي. خو زمونږ په آند اصلي لامل له دې هم ژور دی او هغه دا دی چې اصلاً زموږ اداري ماشین چپه او ناسم تړل شوی دی. د بیلګې په ډول، که د ځمکې پر مخ د وزیرانو عقل د دې ماشین له یوې دروازې دننه کړئ، یو کال وروسته هغه له بلې دروازې ستړی، ناکامه او بدنامه وځي. دا ځکه چې د یوه حکومت د ماشین تړل په کراتو د یوه ساعت د ماشین له تړلو ډیر لوی او مهم کار دی او لا زیات علم او پوهې ته اړتیا لري. هغه علم او پوهه، چې د بشریت د بې‌پایه او څو زره کلنې تجربې پایله ده او د حقوق او ادارې علم په نامه د نړۍ خلکو په واک کې ایښودل شوې ده. مثلاً که د یوه ساعت پرزې د لویو پروفیسرانو لخوا چپه او ناسمې وتړل شي، آیا کار کوي؟ د دې علم ماحصل کولای شو د «دیموکراسي اصولو» په جمله کې خلاصه کړو، یعنې د درې ګونو ځواکونو جلاتوب، د قانون حکومت، د ملت په وړاندې د کابینې مسوولیت، د ملت آزادي او مساوات او د ټولنې په چارو کې ګډون. نو تکرارو، چې زمونږ د شاته پاتې کیدنې او بی‌خبرۍ علت زمونږ په اداري ډول کې د دیموکراسۍ د آرونو نه رعایت دی او بس. او ترڅو چې مونږ د دغې بنسټ د ټینګښت لپاره د زړه له کومې او په ګډ قوت هڅه ونکړو، نه یوازې دا چې د هیڅ شي مالک به نشو، بلکې د دې خطر شته چې هغه څه چې لرو هم له لاسه ورکړو. نو زموږ د منورینو او ملي جرائدو لومړنۍ دنده هماغه د دیموکراسۍ د آرونو تبلیغ او د مطلقیت او زورواکۍ د پاتې شونو پر ضد مبارزه ده او بس.

سرچینه: «ندای خلق»، درېمه ګڼه، لومړی کال، د ۱۳۳۰ کال د وری ۱۹ مه

تجلیل از روز شهدای 19 جدی 1392 در ولسوالی یکاولنگ

هیئت تحریر پیشرو همه ساله در 19 جدی روز شهدای به خون خفتۀ ولسوالی یکاولنگ توسط رژیم منفور و سیاه طالبان، در کنار خانواده های ماتمدار، به سوگ می نشیند و به خاطر تجلیل شایسته از این روز خونین تا حد توان به کمیتۀ برگزارکنندۀ این روز یاری می رساند. 

«پیشرو» مانند سال های قبل که در آن چاپ پوسترهای رنگه، تهیۀ فلم مستند، چاپ عکس ها وغیره شامل بود، امسال  نیز عکس های شهیدانی را که در دسترس بود، به شکل رنگه چاپ نمود و آن عده از شهیدانی که عکس نداشتند، به جای آن، گل لاله را به رسم یادبود چاپ کرد تا هدیه ای باشد از جانب هیئت تحریر این نشریه به بازماندگان آن شهیدان. 

نشریۀ «پیشرو» همواره تأکید نموده است که استفادۀ ابزاری از این روز خونین و درد دهنده، خیانتی است در حق شهیدان 19 جدی و بازماندگان آنان. هر حزب، سازمان، نهاد، انجمن و نشریه ای که به خاطر مسایل شخصی و گروهی خود از این روز استفادۀ ابزاری جهت به دست آوردن پول بیشتر می نماید، از سوی ما کاملاً مردود بوده، چنین رسمی را با شدیدترین الفاظ تقبیح می نماییم. این روز از آنِ شهیدان به خون خفته است که باید حرمت آنان و خانواده های شان را پاس بداریم. خوشبختانه خانواده های شهیدانِ به خون خفتۀ 19 جدی اکنون درک نموده اند که نگذارند نهادهای استفاده جو از آنان استفادۀ ابزاری و سوء نمایند. ما به این خانواده ها اطمینان می دهیم که تا حد توان از حقوق شان دفاع نموده و هر سال در تجلیل این روز خونین در کنار شان باشیم و یاد شهدای یکاولنگ و دیگر شهیدان افغانستان را همیشه گرامی بداریم.